Rhaglen, Penderfyniadau a Chofnodion.

Cyflwyno, i’w cadarnhau, gofnodion y Cyngor Sir blaenorol a gynhaliwyd ar 20 Mai, 2025.

Cadarnhawyd bod cofnodion cyfarfod blaenorol Cyngor Sir Ynys Môn a gynhaliwyd ar 20 Mai, 2025 yn gywir.

Derbyn datganiad o ddiddordeb gan unrhyw Aelod neu Swyddog parthed unrhyw eitem o fusnes.

Ni dderbyniwyd yr un datganiad o ddiddordeb.

Derbyn unrhyw gyhoeddiadau gan y Cadeirydd, Arweinydd neu’r Prif Weithredwr.

Gwnaeth y Cadeirydd y cyhoeddiadau canlynol: -

•  Llongyfarchiadau i bawb a drefnodd Sioe Amaethyddol Ynys Môn am sicrhau 

   blwyddyn lwyddiannus arall, yn ogystal â phawb o'r Ynys a fu'n llwyddiannus

   yn y Sioe Frenhinol Brenhinol, Eisteddfod yr Urdd a'r Eisteddfod

   Genedlaethol.

•  Llongyfarchiadau mawr i'r unigolion o Ynys Môn a gafodd eu hurddo i'r

   Orsedd yn ystod Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam, gan gynnwys Hywel

   Wyn Owen, Mared Lewis, Gwyn Anwyl, Nia Wyn Jones a Rhun ap Iorwerth.

•  Llongyfarchiadau i bobl ifanc Ynys Môn ar eu canlyniadau TGAU, Safon Uwch

   a lefel 2 a 3 llwyddiannus dros yr haf. Dymunodd y gorau i'r bobl ifanc hynny

   a fydd yn gadael i fynd i Brifysgolion.  Llongyfarchodd y Cadeirydd hefyd dîm

   Plant sy'n Derbyn Gofal y Cyngor ar eu llwyddiant diweddar gyda

   chymwysterau TGAU a llwyddiannau eraill. Mynegodd ei diolch i'r holl staff,

   athrawon, rhieni a rhieni maeth sydd wedi cefnogi pobl ifanc yn ystod eu

   harholiadau.

•  Cyfeiriodd y Cadeirydd at gynllun Dyfodol Môn y Cyngor Sir sy'n rhoi cyfle i

   raddedigion lleol gwblhau profiad gwaith gwerthfawr o fewn y Cyngor wrth

   iddynt weithio tuag at gymhwyster ôl-raddedig.  Mae'r Cyngor wedi llwyddo i

   benodi pedwar unigolyn graddedig drwy gynllun Dyfodol Môn. 

•  Cyfeiriodd y Cadeirydd at ddigwyddiad arbennig a gynhaliwyd ym Mona y

   penwythnos diwethaf i groesawu Eisteddfod yr Urdd 2026 i'r Ynys.

•  Dywedodd y Cadeirydd fod cyfres deledu Rownd a Rownd yn dathlu 30

   mlynedd ers iddi gael ei darlledu am y tro cyntaf. Mae'r gyfres, sydd wedi'i

   lleoli ym Mhorthaethwy, wedi denu buddsoddiad ariannol sylweddol i'r ardal

   dros y blynyddoedd, ac mae mwy na 100 o bobl bellach yn gweithio ar y

   rhaglen.

•  Llongyfarchiadau i fusnesau ar yr Ynys sydd wedi ennill gwobrau yn

   ddiweddar. Enillodd Bragdy Cybi a'r cwmni cynhyrchu mêl, Anglesey Bees,

   sêr yng Ngwobrau'r Great Taste, ac enillodd Distyllfa Llanfairpwll wobr y

   cynhyrchydd diodydd bach gorau yng Ngwobrau Bwyd a Diod Cymru.

Ar ran y Cyngor Sir, diolchodd y Cadeirydd i'r Gwasanaeth Tân am eu gwaith yn rheoli ac ymladd tanau ar Fynydd Bodafon yn ystod yr haf. Ar un adeg, roedd y tân wedi lledaenu i 1,500 metr sgwâr ond diolch byth chafodd neb ei anafu yn ystod y digwyddiad.

Cyfeiriodd y Cadeirydd at ddigwyddiad arbennig a gynhaliwyd yn gynharach y mis hwn gyda phartneriaid a rhanddeiliaid allweddol i ddathlu taith y Cyngor Sir i ddod yn Ynys sy'n Ystyriol o Drawma. Un o'r uchafbwyntiau oedd enwi Ysgol Gyfun Llangefni fel yr ysgol uwchradd brif ffrwd gyntaf yn y Deyrnas Unedig i dderbyn y wobr Ystyriol o Drawma ac Iechyd Meddwl gan Trauma Informed Schools UK.

Cyfeiriodd y Cadeirydd at ddigwyddiad ar 15 Awst, pan ddaeth y Cyngor Sir a Swyddogion RAF y Fali at ei gilydd i goffáu 80 mlynedd ers Diwrnod VJ. Cynhaliwyd seremoni i godi’r faner y tu allan i Swyddfeydd y Cyngor yn Llangefni. Roedd nifer yn bresennol  ...  Gweld y Cofnodion llawn ar gyfer eitem 3.

Derbyn unrhyw ddeiseb yn unol â pharagraff 4.1.11 y Cyfansoddiad.

Ni dderbyniwyd unrhyw ddeisebau.

·     I dderbyn y Rhybudd o Gynnig canlynol gan y Cynghorydd Aled M Jones: -

  “Mae Annibynwyr Môn yn galw ar Gyngor Sir Ynys Môn i geisio adolygiad

  barnwrol ar y penderfyniad gan Lywodraeth Cymru i roi caniatâd cynllunio i’r

  datblygiad Fferm Solar, Alaw Môn.

    Mae’r datblygiad arfaethedig hwn wedi achosi llawer iawn o bryder i’n

    cymunedau ac mae’n rhaid i ni fel Cyngor Sir geisio’r holl ddulliau posibl o

    herio’r penderfyniad hwn.”

·      I dderbyn y Rhybudd o Gynnig canlynol gan y Cynghorydd Gary Pritchard: -

     “Mae'r Cyngor yn datgan siom a rhwystredigaeth ym mhenderfyniad

     Llywodraeth Cymru i ganiatau datblygiad fferm solar Alaw Môn yn groes i'w

     polisiau ar ddefnydd o diroedd amaethyddol ffrwythlon ac amrywiol. 

Gofynir i'r Cyngor archwilio pob llwybr posib, gan gynnwys llwybrau cyfreithiol, i herio'r penderfyniad.” 

·     Cyflwynwyd Hysbysiad o Gynnig gan y Cynghorydd Aled M Jones: -

   'Mae Annibynwyr Ynys Môn yn galw ar Gyngor Sir Ynys Môn i geisio

   adolygiad barnwrol ar y penderfyniad gan Lywodraeth Cymru i roi

   caniatâd cynllunio i ddatblygiad Fferm Solar, Alaw Môn.

   Mae'r datblygiad arfaethedig hwn wedi achosi llawer o bryder yn ein

   cymunedau ac mae'n rhaid i ni fel Cyngor Sir geisio herio'r penderfyniad

   hwn ym mhob ffordd bosibl'.

   Eiliodd y Cynghorydd Kenneth P Hughes y cynnig. 

   Dywedodd y Cynghorydd Hughes fod pryder sylweddol ynghylch y

   penderfyniad i gymeradwyo Fferm Solar Alaw Môn gan Lywodraeth Cymru

   a pheidio â chaniatáu i'r Cyngor Sir wneud penderfyniad o'r fath.  Mynegodd

   yn gryf bod angen i'r Cyngor wneud cais am Adolygiad Barnwrol o’r

   penderfyniad a wnaed gan Lywodraeth Cymru yn y gobaith y gellid

   gwyrdroi'r penderfyniad.  Mae'r Ynys eisoes yn cynhyrchu digon o ynni ar

   gyfer Cymru gyfan ac ni ddylid defnyddio tir amaethyddol da i ddatblygu

   ffermydd solar.  Dywedodd hefyd fod Cadw Tir Môn wedi gofyn drwy e-bost

   os nad yw'r Cyngor yn gallu gwneud cais am adolygiad barnwrol y dylid rhoi

   cymorth ariannol i helpu'r Grŵp Cymunedol i fynd ar drywydd adolygiad

   barnwrol o'r penderfyniad. 

•  Cyflwynwyd Hysbysiad o Gynnig gan y Cynghorydd Gary Pritchard: -

   'Mae'r Cyngor yn mynegi ei siom a'i rwystredigaeth ynghylch penderfyniad

   Llywodraeth Cymru i ganiatáu datblygiad Fferm Solar Alaw Môn yn groes i'w

   polisïau ar ddefnydd o diroedd amaethyddol gorau a mwyaf amlbwrpas.

   Gofynniri'r Cyngor ymchwilio i bob opsiwn posibl, gan gynnwys opsiynau

   cyfreithiol, i herio'r penderfyniad.'

Dywedodd Arweinydd y Cyngor, y Cynghorydd Gary Pritchard, y byddai'n tynnu ei Hysbysiad o Gynnig yn ôl, yn amodol ar welliant gan fod y grwpiau gwleidyddol yn gytûn ynghylch y rhwystredigaeth a'r siom o ddeall bod Llywodraeth Cymru wedi penderfynu cymeradwyo Fferm Solar Alaw Môn.  Nododd fod Llywodraeth Cymru wedi anwybyddu eu polisïau eu hunain ar ddefnyddio tir amaethyddol da a bod y Cyngor hwn wedi mynegi ei wrthwynebiad ers dechrau'r datblygiad hwn.

Amlinellodd yr Arweinydd ei welliant i'r Cynnig gan y Cynghorydd Aled M Jones fel a ganlyn: -

•  'Bod y Cyngor yn mynegi ei siom a'i rwystredigaeth ynghylch penderfyniad

   Llywodraeth Cymru i ganiatáu datblygiad Fferm Solar Alaw Môn yn groes i'w

   polisïau ar ddefnydd o diroedd amaethyddol gorau a mwyaf amlbwrpas;

•  Bod y datblygiad arfaethedig wedi achosi llawer o bryder yn ein cymunedau

   yn ogystal â chreu pryderon gwirioneddol ynghylch diogelwch bwyd yn y

    dyfodol;

•  Gofynnir i'r Cyngor ymchwilio i bob opsiwn posibl, gan gynnwys ceisio

   Adolygiad Barnwrol, i herio'r penderfyniad hwn yn ogystal â cheisio gweithio

   ochr yn ochr â Grwpiau Cymunedol eraill sy'n gweithio tuag at nod tebyg;

Eiliodd y Cynghorydd Jeff Evans y gwelliant i'r Cynnig. 

Dywedodd y Cyfarwyddwr Swyddogaeth (Busnes y Cyngor)/Swyddog Monitro fod y diwygiad i'r Cynnig yn briodol a chynhaliwyd pleidlais.  Pleidleisiodd 28 Aelod o blaid y gwelliant i'r cynnig, a bu i 3 Aelod  ...  Gweld y Cofnodion llawn ar gyfer eitem 5.

Cyflwyno adroddiad gan y Cyfarwyddwr Swyddogaeth (Adnoddau)/Swyddog Adran 151, fel y’i cyflwynwyd i’r Pwyllgor Gwaith ar 17 Gorffennaf 2025.

Cyflwynwyd adroddiad y Cyfarwyddwr Swyddogaeth (Adnodd)/Swyddog Adran 151 fel y'i cyflwynwyd i'r Pwyllgor Gwaith ar 17 Gorffennaf, 2025 i'w dderbyn gan y Cyngor.

PENDERFYNWYD yn unfrydol i gymeradwyo Adolygiad Blynyddol Rheoli'r Trysorlys 2024/2025.

Cyflwyno adroddiad gan y Cyfarwyddwr Swyddogaeth (Busnes y Cyngor)/Swyddog Monitro, fel y’i cyflwynwyd i’r Pwyllgor Gwaith ar 23 Medi 2025.

Cyflwynwyd adroddiad y Cyfarwyddwr Swyddogaeth (Busnes y Cyngor)/Swyddog Monitro fel y'i cyflwynwyd i'r Pwyllgor Gwaith ar 23 Medi, 2025 i'w dderbyn gan y Cyngor.

PENDERFYNWYD yn unfrydol i:-

·          gymeradwyo'r newidiadau cyfansoddiadol sy'n ofynnol i adlewyrchu’r bwriad i gyfuno’r Adroddiad Hunanasesu Blynyddol a'r Adroddiad Perfformiad (Llesiant) Blynyddol yn un ddogfen integredig dan y teitl Adroddiad Hunanasesu a Pherfformiad (Llesiant) Blynyddol;

·          cymeradwyo'r newidiadau i'r Cyfansoddiad i adlewyrchu y bydd yr adroddiad cyfunol y cyfeirir ato uchod yn un o swyddogaethau’r Pwyllgor Gwaith;

·          awdurdodi'r Swyddog Monitro i wneud y newidiadau cyfansoddiadol sy'n ofynnol i weithredu'r uchod.

Cyflwyno adroddiad gan y Cyfarwyddwr Gwasanaethau Cymdeithasol.

Cyflwynwyd Adroddiad Blynyddol y Cyfarwyddwr ar Effeithiolrwydd Gwasanaethau Cymdeithasol i'w dderbyn gan y Cyngor.

Rhoddodd y Cyfarwyddwr Gwasanaethau Cymdeithasol gyflwyniad fideo byr i'r Cyngor a dywedodd fod yr Adroddiad Blynyddol yn adroddiad statudol sy'n tynnu sylw at y llwyddiannau o fewn yr Adran Gwasanaethau Cymdeithasol.  Dywedodd fod heriau ariannol, ledled Cymru a'r Deyrnas Unedig.  Cyfeiriodd at yr heriau o ran dod o hyd i leoliad i blant sy'n derbyn gofal sydd wedi arwain at orwariant yng Ngwasanaethau Plant a Theuluoedd ond bod cynlluniau ar waith i fynd i'r afael â'r gorwariant gyda menter Cartrefi Clyd a'r pecyn gofalwyr maeth i geisio cadw'r plant sy'n derbyn gofal ar yr Ynys. Mae Gwasanaethau Oedolion yn tanwario ar hyn o bryd oherwydd y cynlluniau yn y gwasanaeth hwnnw.  Cyfeiriodd ymhellach at y cymhelliant o ran bod yr Awdurdod a staff yn ystyriol o drawma.   Mae'r gwaith yn parhau mewn perthynas ag Ynys Oed-Gyfeillgar i Bobl Hŷn a bu Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru’n ymweld â'r Ynys am wythnos gan fynd i weld â nifer o’r gweithgareddau sydd ar gael ynghyd â gweithgareddau'r trydydd sector.  Cyfeiriodd y Cyfarwyddwr Gwasanaethau Cymdeithasol at y gwaith o foderneiddio'r gwasanaethau anableddau dysgu ledled yr Ynys a chefnogi unigolion ag anableddau dysgu i fyw'n annibynnol.  Cyfeiriodd ymhellach at y ffaith bod trosglwyddo staff sy'n gadael yr awdurdod wedi lleihau'n sylweddol, a bod staff yn cael eu hyfforddi i safon uchel sy’n rhoi cyfle iddynt wella eu rhagolygon i wneud cais am rolau uwch o fewn y gwasanaeth.  Mae nifer o fyfyrwyr o Brifysgolion Bangor a Wrecsam wedi manteisio ar y cyfle i hyfforddi i fod yn Weithwyr Cymdeithasol a gwneud swyddi eraill o fewn y gwasanaeth. Mae gwaith hefyd wedi'i wneud gyda Choleg Llandrillo Menai i dynnu sylw at y swyddi sydd ar gael i bobl ifanc mewn rolau Gwasanaethau Cymdeithasol o fewn y Cyngor.    Mae Panel Sgriwtini Gwasanaethau Cymdeithasol yn parhau i gyfarfod yn rheolaidd ynghyd â'r Panel Rhianta Corfforaethol.  Mae gwaith yn cael ei wneud gydag Arolygwyr Gofal Cymru a chynhelir cyfarfodydd yn rheolaidd.  

Diolchodd y Cyfarwyddwr Gwasanaethau Cymdeithasol i staff Gwasanaethau Plant ac Oedolion am eu gwaith.

Cododd y Cynghorydd Ieuan Williams y mater fod adroddiad yn ddiweddar yn y wasg bod plentyn a gafodd ei roi mewn gofal ac a oedd angen ei leoli y tu allan i'r sir wedi costio £1m i awdurdod lleol.  Roedd o'r farn y dylai awdurdodau lleol yng Nghymru gydweithio drwy CLlLC a Llywodraeth Cymru i sicrhau gofal o safon i unigolion yn eu cymunedau lleol. 

Mewn ymateb, dywedodd Aelod Portffolio Plant a Theuluoedd fod gwaith yn parhau gydag awdurdodau lleol eraill ond cytunai fod darparu gofal o safon yn eu cymunedau yn hollbwysig.

Dywedodd Arweinydd y Cyngor fod Cartrefi Clyd ar Ynys Môn yn wasanaeth arloesol ar gyfer gofalu am bobl ifanc a'u galluogi i aros yn eu cymunedau lleol yng Nghymru ac nad yw costau gofalu am bobl ifanc mewn gofal yn cael eu talu i gwmnïau preifat dros y ffin. 

PENDERFYNWYD yn unfrydol i dderbyn Adroddiad  ...  Gweld y Cofnodion llawn ar gyfer eitem 8.

I dderbyn adroddiad gan Gadeirydd y Pwyllgor Safonau, fel y’i cyflwynwyd i’r Pwyllgor Safonau ar 12 Mehefin 2025.

Cyflwynwyd adroddiad y Cyfarwyddwr Swyddogaeth (Busnes y Cyngor)/Swyddog Monitro i'w dderbyn gan y Cyngor.

Cyflwynwyd Adroddiad Blynyddol y Pwyllgor Safonau gan Mr Trefor Owen, Cadeirydd y Pwyllgor Safonau.

Dywedodd Mr Owen ei bod yn ofynnol i'r Pwyllgor Safonau, yn ôl deddfwriaeth, adrodd yn flynyddol i'r Cyngor yn unol â gofynion Deddf Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru) 2021. Dywedodd Mr Owen fod yr adroddiad yn amlinellu dyletswyddau'r Pwyllgor Safonau, a thynnodd sylw at y gwaith a wnaed gydag Aelodau'r Cyngor Sir, Arweinwyr Grŵp a'r Cynghorau Tref a Chymuned wrth gyflawni ei ddyletswyddau. Dywedodd Mr Owen ymhellach fod yr adroddiad yn amlinellu'r gwaith y mae'r Pwyllgor wedi'i wneud yn unol â'i gyfrifoldebau yn 2024/2025 a chyflwynwyd Rhaglen Waith y Pwyllgor ar gyfer 2025/2026 i'w chymeradwyo'r Cyngor.

PENDERFYNWYD yn unfrydol i:-

·          Gymeradwyo Adroddiad Blynyddol y Pwyllgor Safonau ar gyfer 2024/2025;

·          Cymeradwyo Rhaglen Waith y Pwyllgor Safonau ar gyfer 2025/2026, gan dderbyn y gellir cynnwys rhai materion ychwanegol, yn unol â'r galw.

I dderbyn adroddiad gan Gadeirydd y Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio, fel y’i cyflwynwyd i’r Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilo ar 26 Mehefin 2025.  

Cyflwynwyd adroddiad Cadeirydd y Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio fel y'i cyflwynwyd i'r Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio ar 27 Mehefin, 2024 i'w dderbyn gan y Cyngor.

Dywedodd Mr Dilwyn Evans, Cadeirydd y Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio fod yr adroddiad yn bodloni gofynion Cylch Gorchwyl y Pwyllgor ei fod yn adrodd yn flynyddol i'r Cyngor Llawn ar ei ganfyddiadau, ei gasgliadau a'i argymhellion ynghylch digonolrwydd ac effeithiolrwydd fframweithiau llywodraethu, rheoli risg a rheolaeth fewnol, trefniadau adrodd ariannol, ymdrin â chwynion a swyddogaethau archwilio mewnol ac allanol. Manylir ar weithgareddau'r Pwyllgor o fewn 2024/2025 yn yr adroddiad. Dywedodd ymhellach ei fod yn dymuno cydymdeimlo â theulu'r diweddar Mrs Sharon Warnes, aelod o'r Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio a fu farw ar ddechrau'r haf.  Diolchodd i Aelodau'r Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio am eu gwaith ac i staff y Gwasanaeth Democratiaeth sy'n cefnogi'r Pwyllgor. 

PENDERFYNWYD yn unfrydol i gymeradwyo Adroddiad Blynyddol y Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio ar gyfer 2024/2025.

Cyflwyno adroddiad gan y Pennaeth Priffyrdd, Gwastraff ac Eiddo.

Cyflwynwyd adroddiad gan Bennaeth Priffyrdd, Gwastraff ac Eiddo ar Gynllun Trafnidiaeth Rhanbarthol Gogledd Cymru.

Adroddodd Arweinydd y Cyngor fod Cynllun Trafnidiaeth Rhanbarthol Gogledd Cymru cyd-fynd â chynllun Llwybr Newydd Llywodraeth Cymru: Strategaeth Trafnidiaeth Cymru 2021 (STC), sef dogfen sy’n darparu’r cyfeiriad strategol, y weledigaeth a’r blaenoriaethau ar gyfer trafnidiaeth yng Nghymru.  Sefydlwyd Cyd-bwyllgor Corfforedig Gogledd Cymru (CBC) ar 1 Ebrill 2021 ac mae arno ddyletswydd statudol i baratoi: Cynllun Trafnidiaeth Rhanbarthol.  Mae'r CBC wedi sefydlu ei Is-bwyllgor Trafnidiaeth a Chynllunio Strategol i gyflawni ei swyddogaethau statudol. Mae felly'n arwain ac yn goruchwylio Cynllun Trafnidiaeth Rhanbarthol Gogledd Cymru ac mae wedi paratoi Cynllun Trafnidiaeth Rhanbarthol yn unol â chanllawiau Llywodraeth Cymru.  Nododd fod yr adroddiad wedi'i gyflwyno i'r Pwyllgor Sgriwtini perthnasol i'w drafod. 

Dywedodd ymhellach fod gwytnwch y ddwy bont ar draws Afon Menai a heriau trafnidiaeth gyhoeddus sy'n wynebu ardaloedd gwledig wedi cael sylw fel y nodwyd yn yr adroddiad.  Fodd bynnag, mae heriau i sicrhau bod yr Awdurdod hwn yn gallu denu grantiau pan fo swyddogaeth yn endid rhanbarthol. 

Dywedodd y Cynghorydd Kenneth P Hughes fod y CBC wedi cael eu gorfodi ar awdurdodau lleol gan Lywodraeth Cymru.  Nododd fod gan y CBC ddyletswydd statudol i baratoi Cynllun Datblygu Strategol a Chynllun Trafnidiaeth Rhanbarthol. Mae'r cynlluniau hyn yn allweddol i sicrhau bod yr isadeiledd trafnidiaeth yn ddigonol i fynd i'r afael ag anghenion y cymunedau lleol ac amgylchedd y rhanbarth.  Dywedodd y Cynghorydd Hughes nad yw'r CBC wedi ystyried y llwybrau bysiau o fewn ardaloedd gwledig gyda gostyngiad diweddar mewn gwasanaethau bysiau. 

Pleidleisiodd yr aelodau, roedd 25 o blaid, 6 yn erbyn gyda 0 yn ymatal.

PENDERFYNWYD mabwysiadu Cynllun Trafnidiaeth Rhanbarthol Gogledd Cymru ym mis Gorffennaf 2025.