Eitem Rhaglen

Derbyn cyflwyniad gan Menter Môn.

Croesawodd y Cadeirydd Mr Dafydd Gruffydd, Rheolwr Gyfarwyddwr ac Elen Hughes, Cyfarwyddwr Prosiect – Menter Môn i'r cyfarfod i gyflwyno trosolwg o'r gwasanaethau a ddarperir gan Fenter Môn.

Fel wnaeth Arweinydd y Cyngor, fel y deilydd portffolio perthnasol, gyflwyno’r eitem a throsglwyddo i swyddogion Menter Mon.  Dywedodd Mr Dafydd Gruffydd, Rheolwr Gyfarwyddwr fod Menter Môn wedi ei sefydlu gan y Cyngor Sir yn 1995 ac eleni mae’r cwmni yn dathlu ei ben-blwydd yn 30 mlwydd oed. Yn 1996 cafodd penderfyniad ei wneud i’w sefydlu fel cwmni 'nid er elw' i ddarparu rhaglen LEADER yr UE, oedd yn ceisio datblygu atebion i’r heriau’n wynebu ardaloedd gwledig.

Mae'r fenter wedi esblygu dros y blynyddoedd, gan gyflawni prosiectau rhanbarthol a chenedlaethol, ond mae amrywiaeth a phwyslais y gwaith ar Ynys Môn wedi aros yn gyson. Maent erbyn hyn yn cyflogi oddeutu 80 aelod o staff gyda’r oed cyfartalog yn 35. Mae gwerthoedd y cwmni wedi aros ‘run fath. Mae’u blaenoriaeth wedi’i roi i ddatblygu potensial er mwyn cryfhau’r economi a’r diwylliant. Canolbwyntiai’r cwmni ar dri phortffolio penodol, sef Y Gymuned, Yr Economi ac Egni. Maent yn canfod, creu a gweithredu cyfleoedd i gefnogi a datblygu pobl, gryfhau’r economi, wella'r amgylchedd a bywiogi eu diwylliant.

Dywedodd y Rheolwr Gyfarwyddwr fod y berthynas rhwng Menter Môn a Chyngor Sir Ynys Môn wedi cryfhau. Mae cyfarfodydd cyson yn cael eu cynnal gyda Phrif Weithredwr y Cyngor, ac mae Arweinydd a Dirprwy Arweinydd y Cyngor yn aelodau ar fwrdd Menter Môn. 

Yn dilyn y cyflwyniad, codwyd y pwyntiau trafod a ganlyn gan y Pwyllgor:

Gofynnwyd cwestiynau ynghylch effaith ansicrwydd cyllid cyhoeddus (grantiau) ar allu’r sefydliad i gyflawni ei flaenoriaethau/amcanion allweddol.

• Gofynnodd Cynghorydd Margaret Roberts o ystyried yr ansicrwydd ynghylch cyllid cyhoeddus, pa effaith mae hyn yn ei gael ar allu Menter Môn i gyflawni ei phrif flaenoriaethau a’i hamcanion? Atebodd y Rheolwr Gyfarwyddwr wrth ddweud fod llawer o raglenni cynlluniau grantiau mawr ar gael oddeutu 10 mlynedd yn ôl, erbyn hyn mae’r arian mwy ansicr gyda chynlluniau cymunedol. Nid ydynt yn drawsnewidiol i’r gymuned ond yn cadw’r olwyn i droi. Disgwyliai’r fenter i gael gweld be ddigwyddai gyda Balchder Bro. Dywedodd y Prif Weithredwr nid yw’n tanseilio faint o waith sydd yno i’r corff  weithio drwy’r gwahanol weithdrefnau cyllid, mae’n newid yn aml. Mae sefydlogrwydd yn gwneud gwahaniaeth mawr i allu prosiectau cyfalaf er mwyn eu gwireddu. 5 miliwn oedd dyraniad Gronfa Ffyniant Lleol Ynys Môn dros y 4 mlynedd diwethaf (500 miliwn i Gymru gyfan). Yn anffodus mae’n edrych fel bod llai o gyllid grant am fod ar gael yn y dyfodol sydd yn ei gwneud yn hollbwysig i ganolbwyntio ar iaith, ynni a bywyd gwyllt.
• Cyfeiriodd Cynghorydd Gwilym Jones at waith aruthrol cyn-gyfarwyddwr Menter Môn, Gerallt Llywelyn. Gofynnodd pa gyfran o’r cyllid sydd yn cael ei wario’n Sir Fôn, a faint sydd yn cael ei wario dros y bont? Atebodd Dafydd Gruffydd fod rhai cynlluniau yn berthnasol i’r ddwy sir, a rhai cynlluniau yn berthnasol i un sir, mae’n rhaid adrodd yn union beth sydd yn cael ei wario yn lle i’r cyllidwyr. Ar adegau mae amheuaeth fod arian Ynys Môn yn cael ei wario dros y bont, ac weithiau mae amheuaeth i’r gwrthwyneb hefyd, cadarnhaodd nid yw hynny’n wir. Os bysai’r cwmni dim ond wedi parhau i weithio ym Môn yn unig, efallai ni fysai Menter Môn bodoli heddiw. Budd i gael cwmni mentrus gyda 80 o bobl ifanc yn gweithio yno.
• Diolchodd Cynghorydd Douglas Fowlie i Dafydd Gruffydd am ei gyflwyniad. Dywedodd ei fod yn cynrychioli Cyngor Cymuned Aberffraw a bod hanes fod Menter Môn wedi gwerthu Cegin Llys Llywelyn i gyllido diffyg arian mewn pensiynau. Holodd pa wir sydd yn hynny, a pha sicrwydd sydd yno i sicrhau na fydd Menter Môn yn gwerthu asedau cymunedol i gyllido unrhyw ddiffyg  eto? Cadarnhaodd Dafydd Gruffydd fod Cegin Llys Llywelyn wedi’i werthu nôl yn 2013 dan arweiniad Gerallt Llywelyn Jones, gan ei fod yn ased heb ddefnydd. Cawson gyllideb gan Ewrop i’w adnewyddu i fod yn fusnes lletygarwch a thŷ golchi, ac mi redwyd am 10 mlynedd. Y teimlad oedd nad Menter Môn oedd y cerbyd gorau i redeg y fath yno o sefydliad felly cafodd ei werthu a defnyddiwyd rhan o’r arian i gychwyn y Prosiect Morlais (oddeutu 100 mil). Atgyfnerthodd fod Menter Môn yn gwmni dielw sydd yn nofio mewn dyfroedd eithaf heriol, yn sicr ni chafodd ei wario ar ddiffyg pensiynau. Gwaith Gerallt Llywelyn Jones yn glod i Ynys Môn ac mae wedi gwireddu rhywbeth anhygoel.

Gofynnwyd cwestiynau ynghylch monitro datblygiadau, cyflawniadau a heriau allweddol ers i Fenter Môn ymddangos o flaen y Pwyllgor Sgriwtini ddiwethaf ym mis Hydref 2024.

• Gofynnodd Cynghorydd Euryn Morris pa fesurau neu ddangosyddion perfformiad sydd ar waith i asesu effaith gymdeithasol ac economaidd prosiectau Menter Môn ar gymunedau’r ynys? Pa gamau mae Menter Môn yn cymryd i gadw staff profiadol a denu staff newydd? Dywedodd Dafydd Gruffydd fod yno fynegeion perfformiad allweddol gyda phob cynllun a’u bod yn casglu ac yn adrodd ar rheini. Hwn ar y rhestr ‘i wneud’ er mwyn arddangos sut mae Menter Môn yn cyfoethogi Ynys Môn. O ran cadw a denu staff, teimlai eu bod wedi proffesiynoli wrth recriwtio aelod staff Adnoddau Dynol i dynhau polisïau a phrosesau.
• Gofynnodd Cynghorydd Non Dafydd pa gamau mae Menter Môn yn ei gymryd i fynd i’r afael a’r her o gadw staff profiadol a denu doniau newydd i’r sefydliad? Atebodd y Rheolwr Gyfarwyddwr eu bod eisiau cyfleu fod y fenter yn le difyr i weithio gyda digon o amrywiaeth yn y gwaith. Telerau da iawn ar gael ar gyfer aelodau staff gyda swm cadarnhaol o bobl yn cael eu cyfweld am y swyddi. 
• Yn gysylltiedig gyda’r Hwb Hydrogen, gofynnodd y Cynghorydd Pip O N’eill pa heriau allweddol bydd Menter Môn yn eu hwynebu wrth symud ymlaen. Dywedodd Dafydd Gruffydd bod achos busnes drafft ac achos busnes terfynol i’w orffen, a bod angen arwyddo cytundeb gyda ‘EDF Dynamics’. Dim yn cael arian i wneud y gwaith felly mae’r arian yn gyfalaf i gyd. Her i ariannu’r holl waith paratoi.
• Dywedodd y Cynghorydd Ken Taylor ei bod hi’n braf gallu gweld y fenter yn dathlu ei holl lwyddiant. Nododd fod y Cyngor Sir wedi cyflogi 4 o fyfyrwyr ifanc a gofynnodd a yw hynny’n rhywbeth mae Menter Môn yn ei gynnig? Ymatebodd Dafydd Gruffydd fod y cynllun Llwyddo’n Lleol yn rhywbeth sydd yn agos iawn at eu calonnau. Nid yw’r math o waith mae’r sefydliad yn ei wneud ar hyn o bryd yn cynnig ei hun i brentisiaethau. Llawer o waith wedi’i wneud efo Morlais wrth ymgysylltu gyda’r bobl ifanc, efallai bydd gwaith ar eu cyfer yn y dyfodol. Pwysig nodi efo cynlluniau ynni, cynlluniau adfywio ydyn nhw. Cadw’r bobl ifanc yn yr ardal a gallu cynnal yr iaith Gymraeg. 
• Nododd y Cadeirydd fod cysylltiadau cryf amlwg strategol rhwng Menter Môn a’r Cyngor, pryderodd nad oedd gymaint o gysylltiad rhwng Menter Môn a’r wardiau. Efallai angen ffurfioli’r broses. Atebodd Elen Hughes fod cyfarwyddyd i aelodau staff Menter Môn i ymgysylltu gydag Aelodau Lleol pan mae gweithgareddau yn digwydd, yn enwedig gyda Balchder Bro. Ar hyn o bryd yn gweithio gyda 30 o leoliadau ar draws yr ynys. Dim bob amser yn monitro’r cysylltiadau gyda’r aelodau ond yn hapus i ystyried gwneud hynny ac adrodd yn ôl. Gwerthfawrogodd bod cryfhau cysylltiadau yn fudd i’r fenter.

Gweithred 1

Monitro a gwerthuso effeithiolrwydd y broses gydweithio rhwng Menter Môn ac Aelodau Lleol i gryfhau a ffurfioli'r broses, gan nodi meysydd i'w gwella.

• Hoffai Cynghorydd Gwilym Jones ddiolch am y wybodaeth a rannwyd am Barc Solar Traffwll ac am y gwaith rhagorol oed-gyfeillgar, Balchder Bro sydd yn cael ei wneud. Cyfeiriodd at y Parti Paned yng Nghanolfan Glanhwfa a’r digwyddiadau Heneiddio’n Dda dros y gaeaf, dywedodd heb y cyd-weithio gyda Menter Môn ni fysai hynny yn gallu digwydd.
• Cynghorydd Non Dafydd yn ymwybodol fod yno deimladau gwahanol ynglŷn â solar ym Môn. Dywedodd mai rhai o’i phryderon oedd y gwelededd a’r  swyddi, gofynnodd sut mae modd argyhoeddi pobl Bryngwran a Caergeiliog ei fod yn beth da fod Menter Môn yn ei ddatblygu i’r ardal a’r bobl? Atebodd y Rheolwr Gyfarwyddwr wrth ddweud fod Traffwll wedi cael caniatâd cynllunio a bod arian wedi’i wario, felly yn bendant am ddigwydd. Cais wedi’i wneud iddynt werthu’r Parc i Fenter Môn fel bod y buddion yn aros yn lleol. Derbyn pwynt o ran swyddi, ond yn beth da os oes modd defnyddio’r arian. Sgwrs i’w gael efo aelodau lleol ynglŷn sut fysai’n edrych o ran model.
• Credodd Cynghorydd Douglas Fowlie dylai cynghorwyr gymryd cyfrifoldeb os ydynt angen rhywbeth wedi’i wneud yn eu maes eu hunain. Gofynnodd beth hoffai Menter Môn weld gan gynghorwyr i wneud y berthynas yn un cryfach? Atebodd Dafydd Gruffydd efallai ei bod hi’n fater o godi’r ffôn neu yrru e-bost. Mae croeso i unrhyw un gysylltu ag ef neu unrhyw aelod staff. Ychwanegodd Elen eu bod wrthi’n trefnu cyfres o gyfarfodydd wyneb i wyneb gyda phob ward. Gwerthfawrogai’r cydweithrediad er mwyn symud ymlaen gyda rheini.
• Dymunodd Cynghorydd Gary Pritchard egluro ychydig o bwyntiau oedd wedi codi yn ystod y drafodaeth. Dywedodd ei fod yn ymwybodol eu bod yn cael llai o arian eleni nag llynedd, ac yn edrych fel eu bod am gael llai eto blwyddyn nesaf. Mae’n her sydd yn cael ei drafod yn gyson gyda Dafydd ag Elen â’r Pwyllgor Gwaith. Mae’r elfen gymunedol yn hollbwysig. Fel rhan o’i rôl fel yr Arweinydd ac fel Deilydd, cydnabyddir fod yno sawl fudd i’r fenter sydd ddim yn cael eu cofnodi o dan y mynegeion perfformiad allweddol. Mae yno her ariannol ond angen canu clodydd Menter Môn. Hoffai ddiolch yn fawr iddynt am eu holl waith ac am greu gwir wahaniaeth i Ynys Môn.

PENDERFYNWYD derbyn y cyflwyniad a’r cynnwys yn gynwysedig.